Munten schoonmaken

Over chemie wat niet in een andere categorie past.
User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Munten schoonmaken

Post by Z4x » 15 Apr 2017, 16:44

Ik heb 100+ tien eurocenten die ik graag wil schoonmaken, weer laten blinken. >:D
Het zijn geen speciale oude munten, gewoon alledaagse munten.

Hoe zou ik dat het beste kunnen doen? Ik wil ze niet te veel beschadigen. Moeten langere tijd goed blijven en niet te veel werk/chemicaliën gebruiken.

Opbouw van 10 eurocent is voornamelijk koper (89%), maar ook aluminium (5%), zink(5%) en tin (1%).

Ik lees op internet over oude munten schoonmaken dat ze (olijf)olie en een beetje zuur gebruiken. Hier bijvoorbeeld: http://www.mycoincollecting.com/collect ... coins.html
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Re: Munten schoonmaken

Post by Z4x » 17 Jun 2017, 22:49

Electropolish'n met fosforzuur en alcohol gaat redelijk goed. Als je meerdere tien eurocenten in de hand hebt dan het lijkt het wel goud, haha.

Echt een hele mooie glans krijgen is wel heel moeilijk. De ampères per vierkante cm komen dan heel precies, ook de tijdsduur.
Soms heb je stukjes die heel mooi reflecteren en andere delen zijn dan weer mat. Met 5 eurocenten is dat nog erger, dan kan je een stukje perfect glanzend hebben en verder op zit een lelijke matte vlek.

Misschien dat ik nog wat meer ga uitproberen om de optimale stroomsterkte en tijdsduur te vinden.
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Re: Munten schoonmaken

Post by Z4x » 23 Aug 2017, 12:46

Gewoon direct 70% fosforzuur (geen alcohol) en 6V op kamertemperatuur lijkt mooi resultaat te geven na ongeveer 20 seconden. >:D

Het is moeilijk vast te leggen op de foto, maar je kan het verschil hier redelijk zien:
IMG_20170823_10eurocent01.jpg
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

User avatar
woelen
IJzer
Posts: 1286
Joined: 13 Jan 2009, 20:05
Chemistry interests: --------------
Location: Groningen
Contact:

Re: Munten schoonmaken

Post by woelen » 23 Aug 2017, 20:07

Ziet er goed uit. Ik ben benieuwd hoe lang ze zo mooi blijven. Je moet ze in ieder geval niet aanraken met je hand.

Houd je de munt 20 seconden aan de anode of aan de kathode?
The art of wondering makes life worth living...
Want to wonder? http://www.oelen.net/science

User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Re: Munten schoonmaken

Post by Z4x » 24 Aug 2017, 11:09

Bedankt. Paar munten van eerder (2 maand geleden gok ik) zijn wel geler geworden.

Uhh, ik ben vaak in de war met kathode/anode, maar ik sluit de positieve kant van de spanningsbron aan op de munt.
Volgens mij gaat metaal (altijd?) van positief naar negatief in deze elektrolyse opstellingen, ik haal dan ook een beetje metaal van de munt af en de oplossing wordt licht blauw met een zwarte aanslag op de andere elektrode.

Wat ik doe is 'gewoon' de electropolish methode voor koper toepassen (vandaar de fosforzuur) en dit werkt goed denk ik omdat Nordic Gold (samenstelling van 10 eurocent) voor 89% koper is.
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

User avatar
woelen
IJzer
Posts: 1286
Joined: 13 Jan 2009, 20:05
Chemistry interests: --------------
Location: Groningen
Contact:

Re: Munten schoonmaken

Post by woelen » 24 Aug 2017, 11:25

Duidelijk, dit ga ik ook eens proberen. Ik heb nog oude centen en stuivers van 1948 die helemaal donker bruin zijn uitgeslagen. Ik ga er eens eentje eerst in 70% H3PO4 leggen voor een minuutje of zo en dan even aantikken met een anode van 6 V (dus geen 20 seconden, maar slechts kort). Die oude centen en stuivers waren massief koper, dus deze methode moet goed werken.

Zie jij echt dat die oplossing blauw wordt? Dan verlies je wel veel koper. Ik wil niet dat mijn munten merkbaar metaal verliezen, dus het verbinden met de anode moet echt heel kort. Het vuile laagje is slechts zeer dun, je zou naar mijn idee geen zichtbare blauwkleuring moeten hebben.

Ik ben wel benieuwd hoe de munten op langere termijn blijven. Vooral rood-koper heeft de neiging om een heel lelijke kleur te ontwikkelen. Ik heb wel eens rood-koper mooi roze-rood gemaakt en hoogglanzend, maar na enige tijd werd de kleur roze-oranje, maar wel helemaal dof. Dan zie je echt superduidelijk dat die munt chemisch is bewerkt. Probeer maar eens een 5 cent munt in zoutzuur, dan snap je precies wat ik bedoel.

Ik zal mijn bitcoins ook eens even mooi polishen ;)
The art of wondering makes life worth living...
Want to wonder? http://www.oelen.net/science

User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Re: Munten schoonmaken

Post by Z4x » 24 Aug 2017, 14:05

Succes! Ben benieuwd naar het resultaat.
Ik zal wel eerst uitproberen op een minder belangrijke munt want met puur koper is het veel lastiger een mooie glans te krijgen.
De stroomsterkte heeft veel invloed, voornamelijk de afstand* tussen de elektrodes, je hebt zomaar een doffe munt. Het beste is dan ook een symmetrische opstelling.

Ik had ook gelezen dat munten bewerken de waarde verminderd, maar dat wist je vast al.
De glans en kwaliteit van de munt na het stampproces is niet meer te overtreffen.
Iets met samengedrukt metaal aan de buitenkant zorgt ervoor dat het langer mooi blijft.

* Dit gaat over aluminium, maar geldt ook voor koper:
electropolish_applied_science.jpg
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

User avatar
woelen
IJzer
Posts: 1286
Joined: 13 Jan 2009, 20:05
Chemistry interests: --------------
Location: Groningen
Contact:

Re: Munten schoonmaken

Post by woelen » 24 Aug 2017, 20:52

Ik heb het geprobeerd met een 5 euro cent munt. Ik gebruikte 2 grafiet electroden en een laagje vloeistof van een paar mm fosforzuur in een petrischaaltje (ik heb 85% H3PO4, ik heb dat gemengd met een beetje gedestilleerd water). De minpool stak ik in de vloeistof, de pluspool drukte ik zachtjes tegen het metaal van de munt, terwijl deze lag op de bodem van een petrischaaltje. Zodra je de electrode tegen de munt aan houdt begint het verkleurproces. Het resultaat is echter vreselijk.
Bij de eerste poging zag ik dat de munt ongelijkmatig verkleurde. Het deel van de munt dat gericht was naar de kathode (min-pool) verkleurde sneller dan de andere kant.
Bij een volgende poging legde ik de munt verder van de kathode. De verkleuring was meer gelijkmatig, maar niet compleet. Sommige delen van de munt bleven donkerbruin, andere delen worden dof-roze.

Ik denk dat mooi effen schoon maken van rood-koper lastiger is dan schoonmaken van dat zgn. nordic gold. Ik kan nog wel eens wat meer proberen, met hele kleine stromen en langere blootstelling.

Ik heb de munt zo vanuit de portemonnee in de fosforzuur gelegd en daarna de grafiet anode er tegenaangehouden, terwijl de kathode al in de vloeistof stak. De vloeistof was niet verwarmd, gewoon zo uit de fles, gemengd met wat water op kamertemperatuur.

Deed jij nog voorbewerkingen van de munten?
The art of wondering makes life worth living...
Want to wonder? http://www.oelen.net/science

User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Re: Munten schoonmaken

Post by Z4x » 25 Aug 2017, 23:48

Nee, geen voorbewerkingen. Het komt erg precies.

Zoals de afbeelding in mijn vorige reply laat zien; de stroomsterkte per oppervlakte moet precies goed zijn of anders krijg je een lelijk resultaat.
Aangezien afstand de grootste invloed heeft kan met een horizontale opstelling de ene helft van de munt goed zitten, maar de rest niet (daar dus geen glans).

Je hebt denk ik beter resultaat met een verticale opstelling: { | } <-- met { is negatief (kan gewoon koper zijn) en | positief (de munt)
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

User avatar
woelen
IJzer
Posts: 1286
Joined: 13 Jan 2009, 20:05
Chemistry interests: --------------
Location: Groningen
Contact:

Re: Munten schoonmaken

Post by woelen » 30 Aug 2017, 21:13

Heb je een bepaalde constructie gemaakt om de munt verticaal te houden? Ik kan me voorstellen dat twee aan elkaar genaaide gaasjes (van verband) of een leeg theezakje gebruikt kunnen worden, maar heel praktisch is dat allemaal niet.
The art of wondering makes life worth living...
Want to wonder? http://www.oelen.net/science

User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Re: Munten schoonmaken

Post by Z4x » 01 Sep 2017, 18:32

Ik heb een beetje gesmokkeld, want je ziet op de foto maar één kant van de munt - de mooie kant.
Voor de opstelling gebruikte ik een grote munt (50 eurocent met koperdraad omwikkeld) die verticaal tegen het glas stond en aan de andere kant (ook verticaal tegen het glas) de munt die ge-electropolished moet worden.
Dan tikte ik de munt van boven aan met een (gouden) connector-pin uit een oude HDD ofzo. Als je een ander metaal gebruikt krijg je een kopervlek op je euromunt (bij 10 eurocent tenminste).
De opstelling was inderdaad erg onpraktisch. Ik ga een betere opstelling maken, maar weet nog niet hoe. Ik had hotglue geprobeerd als houder maar dat wou voor geen meter, haha.
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

User avatar
woelen
IJzer
Posts: 1286
Joined: 13 Jan 2009, 20:05
Chemistry interests: --------------
Location: Groningen
Contact:

Re: Munten schoonmaken

Post by woelen » 05 Sep 2017, 14:33

Ik heb echt de indruk dat koper bijzonder moeilijk is om mooi te maken. Ik heb nu ook wat gedaan met zilver (ik heb nog een paar oude zilveren Juliana guldens en rijksdaalders, bruin uitgeslagen, en nog twee zilveren tientjes uit 1970/1973) en dat gaat echt heel goed. Eerst heb ik de munt gelegd in een lauw badje met 1 à 2% ammonia en dat een minuut of 2 laten inwerken. Daarna met een zacht doekje de munt stevig afgewreven. Dat levert veel zwarte rommel op aan het doekje. De munt wordt dan al een stuk mooier.
Vervolgens heb ik aan het zelfde ammonia badje een heel klein beetje NaOH toegevoegd (een paar van die witte korrels uit een flesje van de Gamma). De oplossing bevat nu een paar tiende procent NaOH naast de ammonia, dit om de oplossing beter geleidend voor stroom te maken. Daar heb ik een stukje Alu-folie in gelegd en de zilveren munt daar bovenop. Weer even laten inwerken. Het aluminium bubbelt een beetje, ook aan het zilver ontstaan heel langzaam gasbellen. Vervolgens haal ik de munt er uit, veeg nog even weer met een zachte doek en spoel dan heel goed af met lauw water.
Vervolgens afdrogen met zachte doek en nog een uurtje of 2 laten liggen op een droge handdoek. Dan in plastic zakje en niet meer aanraken met de hand.

Met zilveren munten krijg je op deze manier een fraai resultaat, dat ook mooi blijft. De ammoniak reageert niet met zilvermetaal, maar wel met de bruine aanslag (een oxide/sulfide mengsel) onder vorming van een oplosbaar complex. Helemaal schoon krijg je het niet op deze manier, daarvoor is de tweede behandeling met Alu-folie.
M.b.v. de Alu-folie krijg je een electrolytische reactie, waarbij het oppervlak van het zilver reducerend werkt (zo sterk zelfs dat er waterstof ontstaat aan het zilver-oppervlak, met electronen geleverd door het aluminium en geleidend door het zilver). Als nevenreactie krijg je dan echter dat de laatste restjes oxide/sulfide die met de eerste behandeling niet weg gingen worden omgezet in metallisch zilver. De laatste wrijfbeurt veegt niet goed hechtend materiaal van de munt af.

Op deze manier verlies je absoluut geen metallisch zilver, er wordt zelfs een klein deel van het vuil (oxide) weer terug omgezet naar zilver. Het resultaat is fraai. Op deze manier kun je veilig oude guldens en rijksdaalders schoonmaken, ook de zilveren tientjes van 1970 en 1973 gaan prima. Al deze munten zijn 72% zilver, 28% koper. De concentraties van de stoffen zijn zo laag dat je zelfs met blote handen er prima in kunt werken (heb ik gedaan, geen vervelende huideffecten gehad) al voelt het wel iets zepig aan.

Zoiets zou ik ook voor koper willen proberen, maar dat lukt niet echt. Het oppervlak wordt lelijk dof en krijgt een rare roze kleur.
Voor schoonmaken van gouden munten is dit vast niet nodig, evt. vuil zal daar niet van het goud zelf komen. Het aantal gouden munten dat ik heb is echter uitermate beperkt :'( ;) , die slingeren bij mij niet zo maar rond. Daar heb ik dus geen ervaring mee.

Helaas zijn die zilveren munten geen drol waard. Zilver is tegenwoordig goedkoop, nog maar zo'n 45 - 50 cent per gram en verzamelwaarde hebben ze niet omdat ze zo ontzettend veel voor komen. Een zilveren gulden doet nog maar zo'n EUR 2,50 en een rijksdaalder een dikke 5 euro. Daar word je niet rijk van. Die zilveren tientjes zijn weinig beter, alleen metaalwaarde, weinig tot geen verzamelwaarde. Misschien een mooi moment om wat in te kopen, hopend op betere zilverprijzen in de toekomst.
The art of wondering makes life worth living...
Want to wonder? http://www.oelen.net/science

User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Re: Munten schoonmaken

Post by Z4x » 05 Sep 2017, 16:13

Volgens mij heeft zuiver koper van 'nature' zo'n rare roze kleur. Mijn koperkristallen worden langzaam vies donkerbruin rood en als ik ze in warme schoonmaakazijn doe komt die roze kleur weer terug, zie foto hieronder voor wat ik bedoel. Ook een gloednieuwe 5 eurocent (2017) die ik hier heb heeft zo'n roze kleur.

Als zilver nu zo goedkoop is ga ik daar wat van kopen. Misschien kan ik daar ook kristallen mee maken. >:D
IMG_20170905_koper-roze-azijn-01.jpg
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

User avatar
woelen
IJzer
Posts: 1286
Joined: 13 Jan 2009, 20:05
Chemistry interests: --------------
Location: Groningen
Contact:

Re: Munten schoonmaken

Post by woelen » 05 Sep 2017, 22:48

Mag ik je dan dit aanraden? Speciale munten t.b.v. beleggers, maar ook heel goed te gebruiken voor experimenten:

https://www.101munten.nl/product/Canadi ... -2017.html

Dit is een munt van 99,99% zuiver zilver. Hier heb ik een paar van gekocht, een maand geleden. Dit bedrijf verstuurt normaal altijd via een heel dure verzekerde verzending, maar als jij 1 of twee van die munten koopt kan dat niet uit. Als je bestelt, dan geen iDEAL betaling doen, maar kiezen voor overschrijving. Je kunt dan via email regelen dat hij een bubbeltjes envelop gebruikt i.p.v. de dure verzekerde verzending. Scheelt ongeveer 10 euro aan porto. Heb ik goede ervaring mee. Flexibel bedrijf, de goedkoopste die ik kon vinden in Nederland, en supersnelle afhandeling.

Hier heb ik ook een paar van gekocht:

https://www.101munten.nl/product/Noah-A ... -2016.html

Iets duurder per gram, maar je kunt dan wel met kleinere porties werken van bijna 8 gram i.p.v. ruim 31 gram. Deze munten zijn ook superzuiver, minimaal 99,9% zilver.

Ik zou geen munten kopen die als geld hebben gediend (bijv. guldens of rijksdaalders), want die bevatten maar 64% of 72% zilver en jij moet dan al die andere ellende (koper, soms ook nog wat tin) er uit zuiveren.

Met die 99,9% of 99,99% munten kun je direct zonder moeite zuiver zilvernitraat maken als je nog wat salpeterzuur hebt staan. Zilversulfaat kun je ook maken m.b.v. zwavelzuur en 12% H2O2, maar zilversulfaat lost wel een stuk minder goed op dan zilvernitraat. Je krijgt dan erg verdunde oplossingen.
Zelf ben ik grotendeels door mijn salpeterzuur heen. Je mag het eigenlijk niet meer hebben, al denk ik dat als je nog een paar honderd ml hebt staan dat weinig problemen oplevert. Ik heb het recentelijk zelf gemaakt middels destillatie uit H2SO4 en KNO3. Een hoeveelheid van 30 ml heb je in een uurtje tijd gemaakt en is zeker genoeg om een munt van 8 gram op te lossen. Je moet wel beschikken over een volledig glazen destillatieset, anders is het veel te veel gedoe i.v.m. lekken en corrosie.

Met zilver kun je mooie kristallen maken. Als je een koperstaafje in een niet al te sterke oplossing van zilvernitraat hangt, dan krijg je heel fraaie metaalkristallen aan het koper. Lijkt me echt iets voor jou met je prachtige kristallen.

Het bedrijf verkoopt ook goud, maar dat is onbetaalbaar. Een munt van 31 gram (weinig groter dan een euromunt) kost bijna 1200 euro en dat kan bruin niet trekken ;) Een flintertje goud van 1 gram kost dik 45 euro, daar beleef je ook niet veel plezier aan. Goud heeft een erg hoge dichtheid en zo'n stukje goud van 1 gram is echt maar een klein vingernageltje.
The art of wondering makes life worth living...
Want to wonder? http://www.oelen.net/science

User avatar
Z4x
Gallium
Posts: 1590
Joined: 03 Aug 2009, 15:29
Chemistry interests: Overall
Location: Grunn

Re: Munten schoonmaken

Post by Z4x » 09 Sep 2017, 16:27

Bedankt voor de tip. Ik heb nu 93 gram zilver (3 munten zie foto) voor 57 euro in huis van 101munten.nl.

Eentje ga ik bewaren en de andere twee voor experimenten.

Er zitten ook paar kleine vlekjes op, even kijken of ik die met jouw methode kan wegkrijgen.

edit: Die methode werkt niet op nieuwe munten. Ammonia doet niks.
IMG_20170909_zilvermunten_01.jpg
De kunst is om te blijven oefenen, oefenen en oefenen...

Post Reply

Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 1 guest